• 1923-cü ildən etibarən xidmətinizdəyik!

Haqqımızda

Azərbaycanfilmin qısa tarixi

Rusiyanın XI Qızıl ordusunun Azərbaycanı işğal etdikdən və Sovet hakimiyyəti qurulduqdan bir az sonra, 1923-cü ildə Azərbaycan Xalq Komissarları Sovetinin qərarı ilə Azərbaycan Foto Kino İdarəsi (AFKİ) yaradıldı. Bütün sahələrdə olduğu kimi kinoda da milliləşmə prosesi gedərək, özəl sektorun inkişafının qarşısı alındı.

AFKİ-i Bakıda keçmiş "Renessans” restoranının binasında Dövlət Kino fabrikinin (gələcək "Azərbaycanfilm” kinostudiyası) yaradılmasına başlandı və çox çəkmədi ki, aprelin 28-də Kinofabrikin açılışı oldu və dövlət kinofabrikində çəkilən ilk film "Qız qalası” filmi oldu. Filmi çəkmək üçün rejissor Ballyuzek Moskvadan dəvət olunmuşdu.

1925-ci ildə AFKİ-i dəyişdirilib dövlət Kino-fabriki ilə birləşdirilərək əvvəlcə "Azərdövlətkino”, sonra isə "Azərkino” adlandırıldı və onun rəhbəri Şamil Mahmudbəyov təyin edildi. Kino-fabrikdə sexlər, çəkiliş pavilyonları, laboratoriyası olan kino istehsalatı bazası yaradılır.

Təzə yaranan kino istehsalatını təmin etmək üçün milli kadrlara çox böyük ehtiyac var idi. Ona görə həm filmlərin keyfiyyətinin artrılması, həm də yerli kadrların hazırlanması üçün, Moskvadan və Leninqraddan professionallar dəvət olunurdu. V.Pudovkin, N.Şengelaya, İ.Savçenko, A.Bəynəzərov, M.Çiaureli kimi görkəmli rejissorlar Bakıya dəvət olunurdu. A.M.Şərifzadə, C.Cabbarlı, Braginskiy, M.Mikayılov, A.Quliyev, Ə.Tahirov və başqaları ilk yerli kadrlar idilər. Həmin ərəfədə, iyirminci illərin ortalarında Abbas Mirzə Şərifzadə, Mirzə Ağa Əliyev, Kazım Ziya, Sidqi Ruhulla, Mustafa Mərdanov, İsmayıl Hidayətzadə, Möhsün Sənani kimi Azərbaycanın görkəmli səhnə ustaları kinoda işləməyə başlamışlar.

Kinofabrikin binasının tikintisində

Kinofabrikin binası 1925-ci il

Kinofabrikin ilk dekorasiyası 1925-ci il

Kinofabrikdə qrim otağı 1925-ci il

Milli kinomuzun və kinostudiyanın inkişafının ilk mərhələlərində həm rejissor, həm də aktyor kimi Abbas Mirzə Şərifzadənin böyük xidməti olmuşdur. Onun rejissoru olduğu "Bismillah” filmi ilk Azərbaycan rejissorunun çəkdiyi film və ilk uğur idi. Səssiz kino ərəfəsində dövlət kino-fabrikində çəkilmiş "Gilan qızı” (rej. Leo Mur), "Hacı Qara” (rej. A.M.Şərifzadə), "Sevil” (rej. A.Bəynəzərov), "Lətif” (rej. M.Mikayılov), "26 komissar”( rej. N.Şengelaya), "İsmət” (rej. M.Mikayılov), "Almas” (rej. A.Quliyev, Q.Braginskiy) və digər filmlərin mövzuları və ideyası bütün Sovetlər məkanında olduğu kimi kommunist ideologiyasının sifarişi idi və ona qulluq edirdi. Bu ərəfə "Azərkino” dövlət kino fabrikinin (sexlərin, pavilyonların, laboratoriyanın), milli kinoistehsalati prosesinin və milli kadrların formalaşmasında, sənətçilərimizin yaradıcı axtarışlarında və mübadiləsində əvəzsiz rol oynamışdır.

A.M.Şərifzadə

C.Cabbarlı

A.Quliyev

M.Mikayılov

30-cu illərin əvvəllərində Moskvanın Kinematoqrafiya İnstitutuna professional təhsil almaq üçün Səməd Mərdanov, Əlisəttar Atakişiyev, Rza Təhmasib, Hüseyn Seyidzadə, Niyazi Bədəlov, Muxtar Dadaşov, Rəsul Rza, Ənvər Məmmədxanlı, Sabit Rəhman göndərilir və onlar kinostudiyanın yaradıcı kollektivinin əsasını təşkil edir.

Səməd Mərdanov

Əlisəttar Atakişiyev

Rza Təhmasib

Huseyn Seyidzadə

Muxtar Dadaşov

Sabit Rəhman

Moskvada təhsili bitirən ilk professional Azərbaycan kinorejissoru Səməd Mərdanov 1936-cı ildə Boris Barnetlə birgə ilk səsli "Mavi dənizin sahilində” filmini çəkir. Bu film bəzi tanınmış kino nəzəriyyəçilərinin dünyada çəkilən ən yaxşı filmlərinin siyahısına salınmışdır. 1939-cu ildə Səməd Mərdanov "Kəndlilər” filminin çəkilişlərinə başlayır, amma əfsuslar olsun ki, filmin təqdimetmə mərasimində iştirak etmək ona nəsib olmadı. Onun həyatı faciəli şəkildə qırıldı. 1936-cı ildə kinostudiyada ilk dəfə olaraq məşhur "Çapayev” bədii filminin rus dilindən Azərbaycan dilinə tərcüməsi reallaşmışdır. (dublyajın rejissorları: Ş.Şeyxov, B.Konstantinov)

"Çapayev” filminin Azərbaycan dilinə dublyajından sonra Sovet İttifaqının başqa milli studiyaları bədii filmlərin dublyaj edilməsi metodunu öyrənmək üçün öz rejissorlarını "Azərfilm” studiyasına göndərirlər.

O vaxtdan bəri "Azərfilm” studiyası sovet kinematoqrafiyasının ən yaxşı əsərlərini və xarici filmləri Azərbaycan dilin dublyaj etməyə başlayır. Dublyaj işi ilə rejissorlar Ş.Şeyxov, H.İsmayılov, Z.Kazımova, İ.Əfəndiyev, H.Əliyev, Y.Bağırov, Y.Yulduz məşğul olurdular.

1941-ci ildə kinostudiyanın adı dəyişdirilərək "Bakı kinostudiyası” adlandırılır. 1945-ci ildə isə kinostudiya Üzeyir Hacıbəyovun "Arşın mal alan” operettasının ekranlaşdırılmasına başlayır və quruluşu rejissor Rza Təhmasib və Lev Leşşenkoya həvalə edir. Film çox böyük tənqid atəşinə tutulmasına baxmayaraq milli koloriti, yumoru və nikbinliyi onu Azərbaycanda və xaricdə çox populyar etdi və film o vaxtın ən yüksək mükafatı olan SSRİ-nin Dövlət mükafatına layiq görüldü.

40-cı illərin sonunda SSRİ üzrə istehsal olunan filmlərin sayı xeyli azaldı və kinostudiya ancaq "Fətəli xan” və "Bakının işıqları” filmlərini istehsal etməyə nail oldu. 50-60-cı illərdə Bakı kinostudiyasında Həsən Seyidbəyli, Tofiq Tağızadə, Əjdər İbrahimov, Adil İsgəndərov, Həbib İsmayılov, Lətif Səfərov, Şamil Mahmudbəyov kimi rejissorlar, operatorlar: Xan Babayev, Arif Nərimanbəyov, Teyyub Axundov, rəssamlar: Kamil Nəcəfzadə, Məmmədağa Hüseynov, Elbəy Rzaquliyev və başqaları fəaliyyət göstərməyə başlayırlar. Bu ərəfədə kinostudiyada istehsal olunan filmlərin sayı da artdı və bu da istehsal olunan filmlərin mövzularının genişlənməsinə imkan yaratdı.